فیلتر گیربکس اتوماتیک وظیفه دارد آلودگیها و ذرات موجود در روغن را تا حد امکان جذب کند تا روغن تمیز در مدار گیربکس گردش داشته باشد. اگر فیلتر بیش از حد کثیف یا مسدود شود، جریان روغن میتواند تحت تأثیر قرار بگیرد و عملکرد گیربکس تغییر کند.
اما یک نکته مهم وجود دارد: تقه، تأخیر یا لغزش به تنهایی خرابی فیلتر را ثابت نمیکنند. این علائم ممکن است از مشکلات دیگری در گیربکس نیز ایجاد شوند. بنابراین باید مجموعه علائم و وضعیت روغن و سیستم روغن رسانی در کنار هم بررسی شود.
فیلتر گیربکس اتوماتیک چیست و چه کاری انجام میدهد؟
فیلتر گیربکس اتوماتیک یکی از اجزای سیستم روغنرسانی گیربکس است که وظیفه دارد ذرات، آلودگیها و ناخالصی های موجود در روغن گیربکس را جذب کند و مانع گردش آنها در مدار روغن شود. این ذرات میتوانند در اثر سایش طبیعی قطعات داخلی یا آلودگی روغن ایجاد شوند.
تمیز بودن فیلتر به گردش مناسب روغن و عملکرد صحیح مدار هیدرولیک گیربکس کمک میکند. اگر فیلتر بیش از حد کثیف یا مسدود شود، جریان روغن ممکن است محدود شود و در نتیجه عملکرد گیربکس تحت تأثیر قرار بگیرد. البته فیلتر در همه گیربکسهای اتوماتیک ساختار و محل یکسانی ندارد؛ در بعضی گیربکسها دسترسی به آن با باز کردن کارتل امکان پذیر است و در برخی دیگر، فیلتر در بخش داخلی مجموعه قرار دارد. به همین دلیل، روش بررسی یا تعویض فیلتر به نوع گیربکس و طراحی آن بستگی دارد.
علائم خرابی فیلتر گیربکس اتوماتیک چیست؟
گرفتگی فیلتر معمولاً به صورت یک علامت کاملاً مشخص ظاهر نمیشود. در بسیاری از موارد، ابتدا عملکرد گیربکس تغییر میکند و اگر مشکل ادامه پیدا کند، علائم شدیدتر میشوند. مهمترین مواردی که میتوانند دلیل بررسی فیلتر باشند عبارت اند از:
۱. تأخیر در درگیر شدن D یا R
اگر بعد از قرار دادن دستهدنده روی D یا R خودرو با مکث حرکت میکند، یکی از مواردی که باید بررسی شود وضعیت جریان و فشار روغن است. فیلتر بسیار کثیف یا مسدود میتواند عبور روغن را محدود کند، اما تأخیر در درگیر شدن دنده دلایل دیگری مانند افت فشار، مشکل سلونوئید یا خرابی قطعات داخلی نیز دارد.
بنابراین این علامت فقط یک سرنخ برای بررسی سیستم روغن رسانی است، نه تشخیص قطعی خرابی فیلتر.
۲. تقه هنگام تعویض دنده
اگر گیربکس هنگام انتخاب D یا R یا هنگام تعویض دندهها ضربه میزند، وضعیت روغن و مسیر گردش آن باید بررسی شود. در صورت گرفتگی فیلتر، محدود شدن جریان روغن میتواند عملکرد هیدرولیکی گیربکس را تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، تقه میتواند از فشار نامناسب روغن، سلونوئیدها، دستهموتور یا مشکلات داخلی گیربکس نیز ناشی شود.
۳. لغزش و گاز هرز
اگر دور موتور بالا میرود اما خودرو متناسب با افزایش دور موتور شتاب نمیگیرد، احتمال لغزش در سیستم انتقال قدرت مطرح است. فیلتر مسدود میتواند در شرایط خاص روی فشار و جریان روغن اثر بگذارد، اما گاز هرز معمولاً علامتی جدی است که نباید فقط به فیلتر نسبت داده شود. در این حالت باید وضعیت روغن، فشار سیستم و اجزای داخلی گیربکس بررسی شود.
۴. تغییر عملکرد گیربکس در حالت گرم
گاهی ممکن است خودرو در شروع کار عملکرد نسبتاً طبیعی داشته باشد اما پس از گرم شدن روغن، تأخیر یا ضربه بیشتر شود. تغییر رفتار گیربکس با افزایش دما میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و یکی از موارد قابل بررسی، وضعیت مدار روغن و فیلتر است.
اگر این علامت با تأخیر در D یا R، لغزش یا تغییر کیفیت تعویض دنده همراه باشد، عیب یابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۵. بدتر شدن کیفیت تعویض دندهها
اگر تعویض دندهها نسبت به گذشته خشن تر، کندتر یا نامنظم شده باشد، باید عملکرد سیستم روغن رسانی بررسی شود. فیلتر کثیف یکی از احتمالات است، اما برای تشخیص باید مشخص شود مشکل از جریان روغن است یا عواملی مانند سلونوئید، فشار روغن و سیستم کنترل گیربکس باعث تغییر رفتار شدهاند.
۶. صدای غیرعادی از گیربکس
صدای زوزه، ناله یا صدای غیرعادی جدید میتواند نشانه وجود مشکل در گیربکس باشد، اما معمولاً نمیتوان آن را مستقیماً به فیلتر نسبت داد. اگر صدا همراه با کاهش عملکرد گیربکس، تأخیر یا لغزش ایجاد شده باشد، بررسی سطح و وضعیت روغن و مدار روغن رسانی ضروری است.
۷. آلودگی شدید روغن
یکی از مهمترین مواردی که هنگام سرویس دوره ای گیربکس باید به آن توجه شود، وضعیت روغن است. اگر روغن بیش از حد تیره، آلوده یا حاوی ذرات غیرعادی باشد، فیلتر نیز باید بررسی شود. وجود مقدار قابلتوجهی ذرات فلزی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ممکن است نشانه سایش قطعات داخلی گیربکس باشد. در چنین شرایطی، تعویض فیلتر به تنهایی کافی نیست و باید علت ایجاد آلودگی مشخص شود.
آیا گرفتگی فیلتر گیربکس خطرناک است؟
بله، گرفتگی شدید فیلتر میتواند عملکرد سیستم روغنرسانی را مختل کند و در نتیجه روی عملکرد گیربکس اثر بگذارد. مشکل زمانی جدیتر میشود که گرفتگی فیلتر همراه با کاهش فشار روغن یا کمبود روغن باشد. در این شرایط، ادامه استفاده از خودرو میتواند فشار بیشتری به اجزای گیربکس وارد کند.البته نباید هر فیلتر کثیفی را یک خرابی خطرناک در نظر گرفت. شدت آلودگی و میزان محدود شدن جریان روغن اهمیت دارد.
چگونه بفهمیم مشکل از فیلتر است یا خود گیربکس؟
این کار فقط با توجه به یک علامت امکانپذیر نیست. برای تشخیص باید چند مورد در کنار هم بررسی شوند.
ابتدا سطح و وضعیت روغن، احتمال نشتی و زمان آخرین سرویس بررسی میشود. سپس در صورت نیاز، وضعیت فیلتر و مدار روغنرسانی مورد بررسی قرار میگیرد. اگر فیلتر بسیار آلوده باشد، باید مشخص شود این آلودگی صرفاً نتیجه کارکرد طولانی فیلتر است یا بر اثر خرابی داخلی گیربکس ایجاد شده است.
به همین دلیل، وجود براده فلزی در فیلتر اهمیت زیادی دارد و نباید با تعویض ساده فیلتر از کنار آن عبور کرد.
چه زمانی فیلتر گیربکس اتوماتیک باید تعویض شود؟
زمان تعویض فیلتر برای تمام گیربکسهای اتوماتیک یکسان نیست. نوع گیربکس، طراحی فیلتر و توصیه سازنده خودرو تعیین میکند فیلتر در چه بازهای باید بررسی یا تعویض شود.
در بعضی خودروها فیلتر در سرویس مشخصی تعویض میشود و در بعضی دیگر، فیلتر داخلی است و دسترسی به آن نیازمند باز کردن بخشی از مجموعه گیربکس است. بنابراین نمیتوان یک عدد ثابت مانند ۳۰ یا ۶۰ هزار کیلومتر را برای همه خودروها بهعنوان زمان قطعی تعویض فیلتر اعلام کرد.
اگر گیربکس علائم غیرعادی دارد، بررسی وضعیت فیلتر باید بخشی از عیبیابی باشد، نه اینکه صرفاً بر اساس کیلومتر خودرو تصمیم گرفته شود. لذا زمان قطعی تعویض فیلتر گیربکس نیازمند مراجعه به تعمیرگاه گیربکس اتوماتیک و بررسی تخصصی گیربکس است .
توصیه پایانی
مهمترین علائمی که میتوانند دلیل بررسی فیلتر گیربکس اتوماتیک باشند شامل تأخیر در درگیر شدن D یا R، تقه، لغزش، تغییر عملکرد در حالت گرم، بدتر شدن تعویض دندهها و آلودگی غیرعادی روغن هستند.
با این حال، هیچکدام از این علائم به تنهایی خرابی فیلتر را ثابت نمیکنند. بسیاری از ایرادات گیربکس میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
بهترین روش این است که ابتدا روغن، سطح آن، نشتی ها و وضعیت مدار روغن بررسی شود و در صورت نیاز، خود فیلتر نیز بررسی یا تعویض شود. اگر داخل فیلتر مقدار زیادی براده یا ذرات فلزی وجود داشته باشد، باید علت ایجاد آن نیز مشخص شود.
فیلتر فقط یکی از اجزای سیستم روغن رسانی گیربکس است؛ تشخیص درست باید کل این سیستم و عملکرد خود گیربکس را در نظر بگیرد.
سئوالات رایج
-
آیا گرفتگی فیلتر گیربکس باعث تقه زدن میشود؟
بله، گرفتگی شدید فیلتر میتواند جریان روغن و عملکرد هیدرولیکی گیربکس را تحت تأثیر قرار دهد و باعث تقه شود؛ اما تقه بهتنهایی نشانه خرابی فیلتر نیست.
-
آیا فیلتر خراب باعث گاز هرز خوردن گیربکس میشود؟
ممکن است گرفتگی فیلتر در شرایطی روی فشار روغن اثر بگذارد و به لغزش منجر شود، اما گاز هرز میتواند دلایل دیگری مانند فرسودگی کلاچهای داخلی نیز داشته باشد.
-
از کجا بفهمیم فیلتر گیربکس گرفته است؟
با علائمی مانند تأخیر در درگیر شدن D یا R، تغییر کیفیت تعویض دنده و آلودگی روغن میتوان به گرفتگی فیلتر مشکوک شد؛ تشخیص قطعی با بررسی فیلتر و سیستم روغنرسانی انجام میشود.
-
آیا با تعویض فیلتر مشکل گیربکس برطرف میشود؟
اگر علت مشکل گرفتگی فیلتر باشد، تعویض آن میتواند عملکرد روغنرسانی را بهبود دهد. اما اگر ایراد از سلونوئید، فشار روغن یا قطعات داخلی باشد، تعویض فیلتر بهتنهایی کافی نیست.
-
آیا فیلتر گیربکس با هر بار تعویض روغن باید عوض شود؟
خیر. زمان تعویض فیلتر به نوع گیربکس، طراحی فیلتر و دستورالعمل سازنده بستگی دارد و نمیتوان یک قانون ثابت برای همه خودروهای اتوماتیک تعیین کرد.
